تبلیغات
جنگ نرم - ابزار‌های جنگ نرم
جمعه 22 بهمن 1389

ابزار‌های جنگ نرم

   نوشته شده توسط: علیرضا خسروی    نوع مطلب :جنگ نرم ،

ابزار‌های جنگ نرم

 

 

 

وسعت ابعاد و زمینه‌های جنگ نرم سبب می‌شود كه دایره وسیعی از ابزار مدرن را در زمره ابزار‌های این جنگ بگنجانیم. به علاوه كه خصلت ابتكاری و ابداعی در این جنگ سبب می‌شود این دایره دائماً وسعت بیشتری یابد و ابزار‌های جدید و ابداعی هم به این فهرست افزوده شوند. این ابزار‌ها را اجمالاً ذیل چهار مقوله می‌توان گنجاند: صنایع فرهنگی، رسانه‌ها، فن‌آوری‌های نوین ارتباطی و تبلیغاتی. چهار مقوله‌ای كه ارتباطی تنگاتنگ و پیچیده با هم دارند.

الف ـ صنایع فرهنگی:

1ـ  سینما

جذابیت فراوان و قدرت و سرعت انتقال بالا و نیز قابلیت بالای تكثیر محصولات صنعت سینما، یعنی طیف وسیع فیلم‌ها، سبب شده است كه دنیای غرب به عنوان  مخترع و صاحب اولیه این صنعت، بیشترین استفاده را از آن در جهت تبلیغ و ترویج فرهنگ و ارزش‌های خود در جوامع دیگر ببرد و سهمی ویژه را در این راستا به این صنعت اختصاص دهد. تأسیس تشكیلاتی چون هالیوود از بزرگترین گام‌ها در این راستا است.

سینمای آمریكا، در بسیاری مصادیق، سینمایی است به اقتضای دیگر مصنوعات سرمایه‌داری، بر پایه سكس و خشونت و ترس. سینمایی مبلغ و مروج مظاهر فرهنگ غربی و در موارد بسیار حاوی هجمه‌های صریح و غیرصریح به فرهنگ‌ها و نظام‌های ارزشی مخالف و مقابل غرب، از جمله ارزش‌های دینی.

2ـ كارتون (انیمیشن)

در كنار سینما، صنعت انیمیشن‌سازی (پویانمای) هم صنعت مستقلی است كه هواداران بسیاری را خصوصاً در بین مخاطبان كودك و نوجوان به خود جذب كرده است.

شخصیت‌های ساده و دوست‌داشتنی دنیای كارتون برای مخاطبان و دوستداران كودك و نوجوان‌شان به آسانی به عنوان الگو پذیرفته می‌شوند و كودكان سعی می‌كنند از رفتار‌ها و برخورد‌های آنان تقلید كنند.

وجود همین قابلیت مهم است كه سبب شده كارتون‌ها در فرآیند هجوم نرم جهان غرب علیه دیگر فرهنگ‌ها و كشور‌ها نقشی ویژه را به خود اختصاص دهند. این رویكرد را خصوصاً در نسل جدید كارتون‌ها می‌توان دید.

3ـ ماهواره

ماهواره امكانات بی‌نظیری را پیش روی صاحبان رسانه و دولت‌ها و قدرت‌ها گذاشته است كه رسانه‌های پیشین در تأمین آن‌‌ها ناتوان بودند. شاید بتوان كار ویژه ماهواره در جنگ نرم را به جهت فضای آزاد و رها از چارچوب و قانونی كه بر آن حاكم است انتشار برنامه‌ها و مطالبی دانست كه مخالف و مغایر با ارزش‌ها و اصول كشور مورد هدف‌اند.

4ـ اسباب‌بازی

از جمله دیگر كالا‌های فرهنگی موثر كه خصوصاً با توجه به قشر مخاطب‌اش اهمیتی مضاعف و وضعیتی حساس دارد، اسباب‌بازی‌ها است.

اسباب‌بازی‌ها مصنوع شركت‌های غربی، در عمل مبلغان و مروجان فرهنگ زندگی مدرن (غربی)‌اند برای كودكان آن كشور‌ها و حتی دیگر كشور‌ها است تا از همان سنین كودكی با این فرهنگ آشنا شده و با آن انس بگیرند. تغییری بنیادین كه بعد‌ها به سختی می‌توان ثمرات‌اش را اصلاح كرد.

بازی‌های رایانه‌ای:

اما پس از رواج استفاده از رایانه در منازل شخصی، یكی از مهمترین موارد استفاده برای كودكان و نوجوانان بازی‌های رایانه‌ای بود. این بازی‌ها كه نسل‌های پیشین‌شان آتاری، كمودور و پلی‌استیشن بودند، با استفاده از قابلیت‌های رایانه، توانستند خیلی زود همه رقبای سنتی خود را كنار بزنند و بازار گسترده‌ای را به خود جلب نمایند.

سود سرشار اقتصادی كه سالانه از محل فروش این بازی‌ها عاید كمپانی بزرگ سازنده آن‌ها می‌شود، سبب شده است كه بازی‌های رایانه‌ای یكی از مهمترین ابزار‌هایی باشند كه قدرت‌های جهانی از آن در راستای جنگ نرم و ترویج و تبلیغ و مدل زندگی غربی نهایت استفاده را بكنند.

موسیقی:

از جمله دیگر مقولات فرهنگی که در جریان نبرد نرم مورد استفاده وسیع نظام تبلیغ رسانه‌ای غرب قرار گرفته است،‌موسیقی است. موسیقی از جمله هنر‌هایی است كه به جهت قابلیت‌هایش در عمده تمدن‌ها و فرهنگ‌ها می‌توان نمونه‌ای منحصر به فرد از آن را یافت.

مغرب زمین از این قاعده مستثنا نیست و در آن از دیرباز به عنوان یكی از عناصر فرهنگی آن دیار، موسیقی حضور داشته است. هر بار به شكل و قالبی از موسیقی مخصوص درباره شاهان و اشراف گرفته تا موسیقی عامه مردم. آنچه كه امروز به نام موسیقی مدرن غربی البته پیش از آن كه در چنین سنتی ریشه و با آن نسبتی داشته باشد؛ مأخوذه و ملهم است از موسیقی جاز سیاهان آفریقا كه در آمریكا شكل و شمایلی نو گرفته و امروزه به موسیقی آن دیار شناخته می‌شود.

ب) ابزار‌های رسانه‌ای

اساساً رسانه‌ها در جنگ نرم‌ نقش ویژه و منحصر به فردی را ایفا می‌كنند. تا آنجا كه از آن به «جنگ رسانه‌ای» (Media War) تعبیر می‌شود. بنیادی‌ترین تعریف جنگ رسانه‌ای استفاده از رسانه‌ها برای تضعیف كشور هدف و بهره‌گیری از توان و ظرفیت رسانه‌ها (اعم از مطبوعات، خبرگزاری‌ها، رادیو، تلویزیون، اینترنت و اصول تبلیغات) به منظور دفاع ازمنافع ملی است. جنگ رسانه‌ای یكی از برجسته‌ترین جنبه‌های جنگ نرم و جنگ‌های جدید بین‌المللی است. جنگ رسانه‌ای تنها جنگی است كه حتی در شرایط صلح‌نیز بین كشور‌ها به صورت غیر رسمی ادامه دارد.

1ـ مطبوعات

حتی علی‌رغم ظهور رسانه‌های نوین و شیوه‌های سهل‌تر و كارآمدتر اطلاع‌رسانی، باز مطبوعات اعم از روزنامه‌ها، مجلات و جایگاه مهمی را در اطلاع‌رسانی و شكل‌دهی افكار عمومی ایفا می‌كنند. خصوصاً روزنامه‌های كثیرالانتشار بین‌المللی كه محصول كمپانی‌های بزرگ خبر پراكنی‌اند و مشتركین و مخاطبان فراوانی را در سرتاسر جهان جذب كرده‌اند. البته در سال‌های اخیر و با ظهور نشریات الكترونیكی و نشریات الكترونیكی دیگر مشكلات مربوط به ایجاد مانع برای ورود به كشور مخالف هم كمرنگ شده است.

2ـ رادیو

رادیو‌ها خصوصاً رایدو‌های بین‌المللی از جمله مؤثرترین و معمول‌ترین رسانه‌هایی است كه دول متخاصم از سال‌ها پیش از آن‌ها برای تأثیرگذاری بر افكار عمومی كشور مقابل‌شان بهره می‌گیرند. اجمالاً كار ویژه رادیو‌ها در جنگ نرم را می‌توان تهیه، تدوین و پخش اخبار و گزارش‌ها و تحلیل‌هایی  علیه كشور‌ها و دولت‌های رقیب و در راستای منافع سیاسی، فرهنگی و اقتصادی كشور متبوع خود دانست. اقدامی كه با هدف تأثیرگذاری بر افكار عمومی شهروندان كشور هدف و جلب اعتماد آن‌ها به خود و در مقابل بی‌اعتماد‌سازی آن‌ها به رسانه‌های داخلی و نظام سیاسی‌اش انجام می‌شود.

3ـ تلویزیون

از جمله رسانه‌های پیشتاز و پرمخاطب تلویزیون‌های بین‌المللی‌اند كه میلیون‌ها نفر را در سراسر جهان مخاطب برنامه‌های مختلف خود قرار می‌دهند.

كار ویژه تلویزیون‌ها در جنگ نرم را می‌توان تهیه و پخش برنامه‌های خبری و تحلیل و گزارش‌هایی از كشور هدف بر خلاف روایت رسانه‌های رسمی و دولتی آن كشور و در راستای سیاه‌نمایی اوضاع آن كشور یا ارایه روایتی مطلوب خود از آن به مخاطبان است. در این راستا آنان بخش ویژه از توان خود را به پوشش‌دهی اقدامات و فعالیت‌های تخریبی اپوزیسیون آن كشور اختصاص می‌دهند و سعی می‌كنند خلأ ارتباطی مخاطبان دولت رقیب را از این طریق مرتفع سازند.

4ـ خبرگزاری‌ها و آژانس‌های خبری

خبرگزاری‌های بین‌المللی یكی از عمده‌ترین ابزار‌های جنگ رسانه‌ای در جهان محسوب می‌شوند. این خبرگزاری‌ها هر روزه باتولید میلیون‌ها كلمه خبر و مخابره آن با پیشرفته‌ترین تكنولوژی‌های ارتباطی، فرآیند اطلاع‌رسانی جهانی را تحت سیطره و كنترل خود دارند. آن‌ها می‌توانند با سانسور یك خبر یا دادن پوشش وسیع به یك رویداد، افكار عمومی جهان را له یا علیه آن مسأله برانگیزانند. اهمیت خبرگزاری‌ها زمانی آشكار می‌شوند كه بدانیم اكثر مطبوعات، خبرگزاری‌های ملی و منطقه‌ای و شبكه‌های رادیو تلویزیونی، اخبار و اطلاعات عمده خود را از این آژانس‌های خبری دریافت می‌كنند.

فن‌آوری‌های نوین ارتباطی:

1) اینترنت

بی‌گمان مهم‌ترین و موثرترین اتفاقی كه در عرصه رسانه‌ها افتاده است را می‌توان ظهور اینترنت دانست. قابلیت‌هایی بی‌نظیری كه اینترنت با خود به ارمغان آورده سبب شده این پدیده به مهمترین و موثرترین ابزار جنگ نرم بدل شود.

سایت‌های خبری و خبرگزاری‌های اینترنتی

اینترنت زمیته سازظهور و رواج طیف وسیعی از خبرگزاری های مجازی واینتر نتی شده است. خصوصیات فضای مجازی و این که فعالیت در آن به مراتب آسان تر وکم هزینه تر است و امکان پنهان کردن هویت واقعی هم فراهم است. این رسانه ها خط قرمزهای کمتری را در برابر خود می بینند 

2-1) رسانه‌های اجتماعی

به گروهی از رسانه های آن لاین که در این فضای جدید متولد شده اند عنوان رسانه های اجتماعی داده شده است. هر کاربر اینترنتی به راحتی می تواند مطالب تولیدی خود را در فضای مجازی منتشر کند.

انواع رسانه‌های اجتماعی

رسانه‌های اجتماعی را می‌توان در هفت گروه دسته‌بندی كرد. شبكه‌های اجتماعی، وبلاگ‌ها، ویكی‌ها، پادكست‌ها، فروم‌ها، كامیونیتی‌های محتوایی و میكروبلاگ‌‌ها هفت نوع رسانه‌های اجتماعی محسوب می‌شوند. (صدرا،1388 :159-234)